Giriş Yap
  Üye Ol!
» » » LAZEPE SO SKIDUNAN?


LAZEPE SO SKIDUNAN?

LAZEPE SO SKIDUNAN?
 
Ǩiyanaşi ǩat̆a svas Lazuri na-ip̌aramitams ar mitis komoyxvadinen. Turketis doloxe ǩat̆a svas na-skidun Lazepe korenannati, Lazepes oǩonç̌eri na-skidunan ar dobadona uğunan. Lazepek dobadona mutepeşis Lazona uǯumernan. Çkva milleti do xalkepek Lazi coğrafiyas Lazistani uǯumernan. Lazepek Lazonas Lazuri do Turkuli ip̌aramitaman. Yani Lazepe jur nenoni ar xalki ren. Lazuris ti dido nenapes naren steri ç̌eşit̆i diyalektepe uğun. Ar ç̌uç̌ut̆a coğrafiyas na-ip̌aramitinen Lazurik svaşen svaşe na-var oxiǯonasen ǩo diyalektepe şinaxums. Dido Lazepes ham çkvanobape mç̌ipaşa var uçkinan. Hemu şeni kimi Lazepek "çku na-bip̌aramitamt isa ren” ya do zop̌ont̆anşi, kimi Lazepek ti "var çku na-bip̌aramitamt isa ren” ya zop̌onan. Ancaxi isa naren mik muç̌o ip̌aramitams do so muç̌o ip̌aramitinen hemuşi doguru ren. Çunkis irik na-ip̌aramitams isa ren.
 
Rizenişen yulvaşe ǩele Çayeli şkule orvo ǩezas (Atina, Art̆aşeni. Vica, Viǯe, Arkabi, Xopa, Boçxa do Murğulis) Lazuri ip̌aramitinen. Lazepe ham svaşi otoktoni xalki ren. Ham ǩezapes Lazuri na-ip̌aramitams lavonis geboǯǩedatna; Arkaburi irik xolo, Atina, Art̆aşeni do Wiǯeşi lavonişi didok, Xopaşi lavonişi gverdişen didok, Vija do Borçxaşi lavonişi gverdişen mʒikak do Murğulişi lavonişi ti amʒikak Lazuri ip̌aramitaman. Hamuşen çkva 93 Xarbi ya do na-itkvinen 1877-1878 Osmanli do Rusişi oǩokedinuşi oras sva-mutepeşis moyseles do Marmara svaşi ktura do ktura svalepes (Izmit̆i, Ǩaramurseli, Yalova, Xendeǩi, Adabazari, Akçeǩoca, Akkyazi, Sapanca) 136 ǯanaren na-skidun do, kultura do moxtana mutepeşi na-var gondines nena mutepeşi ham ndğas ti na-ip̌aramitaman Lazepeti renan. Arti ekonomiǩa, ǩitxa do nǯopula, skidala do ç̌eşit̆i oǩobğeri sebepete sva-mutepeşis na-moyseles do didi noğapeşe na-ides do na-skidunan lazepeşi lavoni ti mʒika varen. Mtelli hamtepe ǩoreʒxa do oǩonç̌aşi Turkiyas ancaxi 350-450 şilya lazi lavoni koren ya do işinen.
 
Lazi nena do kultura şeni na-içalişaman kimi Lazepek Lazi lavoni 1,5-2 miliyoni şa yonç̌aman. Haya oxoǯonus mumkinati var uğun. Lazi lavoni dido ya ti mʒika, didi ya ti ç̌ut̆a t̆as dido ǩiymeti var uğun. Muyimi naren farǩindaluği ren, çkinoba ren. Muşi minobaşi çkinobas na-varen miliyonepe oǩobğut̆azna mu iven ki?
 
LAZLAR NEREDE YAŞAR?
 
Dünyanın her yerinde Lazca konuşan birine rastlanabilir. Türkiye genelinde her yerde yaşayan Lazlar olsa da, Lazların toplu yaşadıkları bir yurtları vardır. Lazlar kendi yurtlarına Lazona derler. Diğer toplum ve halklar Laz coğrafyasını Lazistan diye adlandırır. Lazlar Lazistan’da Lazca ve Türkçe konuşurlar. Yani Lazlar iki dilli bir toplumdur. Lazca’nın da birçok dilde olduğu gibi çeşitli diyalektleri vardır. Küçücük bir coğrafyada konuşulan Lazca, yer yer anlaşılması güç olan farklı diyalektleri içinde barındırır. Çoğu Laz bu farklılığın ayrıntılarını bilmez. Bunun için bazı Lazlar "bizim konuştuğumuz doğrudur”, bazıları da "hayır, bizim konuştuğumuz doğrudur” diye kendi diyalektlerinin doğruluğunu kanıtlamaya çalışırlar. Ancak doğru olan ve yapılması gereken,  kim nasıl konuşuyor ve nerede nasıl konuşuluyor onu öğrenmektir. Çünkü herkesin konuştuğu doğrudur.
 
Rize’nin doğusuna doğru Çayeli’den sonra sekiz ilçede (Pazar, Ardeşen, Çamlıhemşin, Fındıklı, Arhavi, Hopa, Borçka ve Murgul’da) Lazca konuşulur. Lazlar bu bölgenin yerleşik halkıdır. Bu ilçelerde Lazca konuşan nüfusa bir göz atarsak; Arhavi’nin tümünün, Pazar Ardeşen ve Fındıklı’nın çoğunun, Hopa nüfusunun yarısından fazlasının, Çamlıhemşin ve Borçka nüfusunun yarısından azının ve Murgul nüfusunun az bir kısmının Lazca konuştuğunu söyleyebiliriz. Bunun dışında 93 Harbi diye tabir edilen 1877-1878 Osmanlı – Rus savaşı sırasında yurtlarından göçerek Marmara’nın değişik yerlerine yerleşip (İzmit, Karamürsel, Yalova, Hendek, Adapazarı, Akçakoca, Akyazı ve Sapanca) 136 yıldır dillerini konuşup kültürlerini ve geleneklerini kaybetmeyen Lazlar da var. Bir de ekonomik, eğitim ve yaşamla ilgili çeşitli sebeplerden dolayı yurtlarından göçüp büyük şehirlerde yaşayan Lazların sayısı da az değil. Bütün bu sayılar göz önüne alındığında Türkiye’de 350-450 bin civarında bir Laz nüfusu tahmin edilmektedir.
 
 Laz dili ve kültürü üzerine çalışmalar yapan kimi Lazlar Türkiye’deki Laz nüfusunu 1,5-2 milyon gibi abartılı bir rakam olarak gösterirler. Bunu anlayabilmek mümkün değil. Laz nüfusun çok olması az olması pek anlam ifade etmez. Önemli olan Lazların farkındalığı ve kimlik bilincidir. Kindi kimliğinin farkında ve bilincinde olmayan milyonlar olsa ne olur ki?
Kâmil Aksoylu




22-02-2014, 00:12
Yazar: Lazca
İncelenme: 395
Oylama:
  
Konuya yorum yazabilmek için üye olmalısınız. Üye Ol
Yorum Ekle
Ad/Soyad: *
E-Posta: *
Yorumunuz:
Kalın İtalik Altı Çizili Üzeri Çizili | Sola Yasla Ortala Sağa Yasla | İfade Ekle Bağlantı EkleKorumalı Link Girin Renk Seç | Gizli Metin Alıntı Ekle Farklı Bir Alfabe ile Yazılmış Olan Seçili Metni Kiril Alfabesine Çevir Spoiler Ekle
Güvenlik Kodu: Güvenlik Kodu (CAPTCHA)
Kodu Güncelle
Kodu Yazın: