BENİM LAZCA'M DAHA İYİ » Laz dili ve Kültürü sitesi




» » » BENİM LAZCA'M DAHA İYİ


BENİM LAZCA'M DAHA İYİ



Birileri geldi ve bize ‘Konuşmayın’ dedi. Ve bıraktık anadilimizi. Rafa kaldırdık. Sonra dünya büyüdü, ilerledi ve yaşam, bahçelerden çıkıp başka yerlere gitti. Lahanayı ‘k’orza’ ile eziyorduk, yerine ‘blendır’ geldi. 

Merve Alçiçek / Arhavi / 9.2.2018


Arhavi' de, yağmurlu bir günde iki farklı diyalekte sahip iki Laz, Lazca üzerine konuştuk. Üzerine bir başka bakış daha ekledik. Hem Lazca, hem Türkçe okuyabileceğiniz bir yazı..




Ar mç’imaşi ndğaz, Atinuri ar manabreçkimik’ala nenaçkunişi bip’aramit’amt’it. Gverdi Lazuri do gverdi Turkuli.... Gverdi Turkuli ip’aramit’amtaşi gverdişi gverdepeti Araburi iven, ar m3’ikamuşi Farsuri; heşo heşo oşi totişe gamikaten tkvati kogiçkinan. Do muntxanepez komebagnit. Ha3’i hemtepe p’ç’ara minon. Manabreçkimik tku ki ‘Nako Turkuli obont’alamt op’aramituz’. ‘Çk’u’ ya tku ‘Alboni komiğunan, nenapunat komiğunan, mot k’ata muntxaşi Lazurimuşi varmiğunan?’ Ar m3’ika dobixesapi. Ham orapez boyne haşo nenape bognam, bik’itxom. Ar mutu nçaruman, nz’iroman do hamuşa ar Lazuri coxo kelebuçanat ya da iduşunaman, goruman. Haya mot keyçkindu? Hamuşeni keyçkindu, Lazuri nenape dido mcveşi ar oskedinuşi nenape ren. 3’oxleneri muntxanepe gomaşinanşi k’ayi k’ayi, msk’va msk’va map’aramiten. Mot?  3’oxle koçepek mupe ip’aramit’amtez? Let’aşi, oputeşi, pucişi, k’oç’işi, luşi, butk’ucişi, gzaşi, germaşi, oxorişi…İriz Lazurimuşi uyonun. Hamtepeşi nena goyn3’kaşi ğalisteri map’aramitenan, vana mutu var. Panda gverdimuşi Turkuli oynt’aleri.



Hem orapez mu ort’u, nenati hemtepek’ala irdu irdu do uk’ule mu ivu: Mo ip’aramit’amt mi3’vez. Mebaşkvit. Dopk’otit do komolabdvit nenaçkuni. Uk’ule mu ivu. Kiana irdu, irdu do oskedinu oputepeşen kogamaxtu. Svalepe

goyktu.Lu k’orzaten bcaxumtit; k’orza ‘blender’ işa  goyktu. Otobusi kogamaxtu, uçaği kogamaxtu, mu miçkin çkva çkva dido şeyi. Hamtepeşi Turkuli maz’irez. Muşeni? Turkuliti kianak’ala irdet’u Lazuristeri elaşinaxeri, xvala oxoriz doloğe naip’aramitinen ar nena vartu. Ha3i oşi 3’ana goliluşk’ule arabaşi lazuri mu pat ya do bikitxaput Ha3’i golilu e skirepe. Ha3’i yano ivu. Ha3’i xez na miğunankonari mogomoçk’ondutan domibağunan.


 Ar manabreçkunit k’ort’u çkunik’ala. Heya Lazi varen. Londraz dibadu do ukule Turkiyeşa moxtu Ha3’it Atinaz skidun.Ar m3’ika Lazuriti kuçkin. İpti ‘puşkundi’ kodiguru. Hemukti kelemik’atez. Nanamuşi Kıbrısuri oren, babamuşi Adanaz dibadudoren. Jurikti Turkuli ip’aramit’aman p’a k’ayi uci vameçana juriti Turkiyen vargatk’ven ya tk’u. Muço İzmiriz na ip’aramit’inen Turkuli do Hatayiz naip’aramit’inen Turkuli ar varen.Uci meçana, jur sum goykitxana, ar m3’ika iduşunana k’ayi k’ayi oxo3’onare artikati, heşo vareni.Hamuşk’ule ar mutu çk’va komebagnit.Haya doptk’vişi Atinuri  manabreçkimik gamalu do ‘ ey gidi’ yatku ‘ Nanaçkimi Atinaşen Arkabişe namoxtu orapez Arkaburepeşi op’aramitu varoxo3’onudort’un do hemtepez noz’i3udort’un.Varuçkituki Arkaburepekti hemuz uz’i3amtez. Mot heşot’u varmiçkin; çku Arkaburepeş Lazuri varmom3’ont’ez hemtepezti çkuni, Xopuri, Viyuri..’






Mot? Haya nenaşi menceli vareni?

Turkuliz ‘eş anlamlı’ na u3’umenan, kırmızı=al; ölüm=vefat;  hamuşe mitiz mutu varatk’ven do vorsi=k’ayi, op’aramitu=osinapu ivaşi irik t’k’ebi goy3’kamz. Mot?





‘Ma’ yatk’u ‘Arkabizti dopskidi Atinazti. Ha3’i irixolo oxobo3’onam do op’aramituz çuta elemağan, omant’alen. Ha3’i muntxa p’tk’vare do tersi oxi3’onasen mado maşkurinen.




Mot gaşkurinetan Lazepe. İrixolo Lazi boret. Mu msk’va nena miğunan ki, xe k’onari svaz muço haşo irdu do imçxvanudoren. T’k’vani, çk’uni ya do mooğurinamt!

 

m.alçiçek

 

Yağmurlu bir günde, Pazarlı bir arkadaşımla dilimiz hakkımda konuşuyorduk. Yarı Lazca yarı Türkçe…Yarısı Türkçe olunca o yarının yarıları da biraz Arapça oluyor, biraz Farsça; böyle böyle yüzlerce dala ayrılıyor sonra bilirsiniz. Bu konuşmada bazı şeyleri fark ettik. Şimdi onları yazmak istiyorum. Arkadaşım konuşmamıza ne kadar çok Türkçe kattığımızdan bahsetti.’ Bizim alfabemiz var, sözlüğümüz de var ama neden hala her şeyin Lazcası yok’ dedi. Biraz düşündüm. Son zamanlarda sürekli böyle şeyler duyuyor ve okuyorum. İnsanlar bir şeyler yazıyorlar ya da görüyorlar ve buna bir Lazca isim arıyorlar, üretiyorlar ya da uyduruyorlar.  Bu algı neden ortaya çıktı?  Çünkü Lazca kelimeler hep çok eski bir yaşama ait olarak kaldı. Bu yüzden o çok eski zamanlara ait bir şeyleri hatırladığımızda yani eskiye dair bir şeylerden bahsedecek olduğumuzda gayet iyi, gayet güzel Lazca ifade edebiliyoruz. Eskiden insanlar nelerden konuşuyorlardı düşünün? Topraktan, bahçeden, inekten, insandan, lahanadan, arıdan, yoldan, dağdan, evden…Hepsinin Lazcası var. Bunlardan bahis açıldığında herkes gayet akıcı şekilde konuşabiliyor ama diğer türlü çok zor. Her zaman Türkçe karıştırmak zorunda kalıyoruz.


Çünkü o zamanlarda yaşam neyse dil de ona eşlik ediyor ve onunla büyüyordu. Sonra ne mi oldu? Şöyle oldu. Birileri geldi ve bize ‘Konuşmayın’ dedi. Ve bıraktık anadilimizi. Rafa kaldırdık. Sonra dünya büyüdü, ilerledi ve yaşam bahçelerden çıkıp başka yerlere gitti. Lahanayı ‘k’orza’ ile eziyorduk, yerine ‘blendır’ geldi. Otobüstü, uçaktı bir sürü şey eklendi hayata. Bunların Türkçe’lerini bir şekilde bulduk ya da uyarladık çünkü Türkçe Lazca gibi sadece evde konuşulabilen yasak ya da gizli bir dil değildi ve dünyayla birlikte o da gelişti. Şimdi bunca zaman üstüne ‘araba’ nın Lazca’sı ne olsun diye araştırıyoruz mesela. Artık çok geç arkadaşlar. Geç kaldık. Bence bu sevdadansa elimizde olanı kaybetmesek yeter…


Bir arkadaşımız daha vardı sohbette. Kendisi Laz değil Londra’da doğmuş sonrasında Türkiye’ye dönmüş bir arkadaş. O da Pazar’ ın bir köyünde yaşıyor hatta biraz Lazca da biliyor. İlk önce ‘puşkundi’ yi öğrenmiş mesela. O da analizimize eklendi. Annesinin Kıbrıslı, babasının Adanalı olduğundan; ikisinin de Türk olmalarına rağmen dikkatli dinlenmediğinde sanki farklı dilleri konuştuklarını sanabileceğimizden bahsetti. Tıpkı belki bir İzmirli ile Hataylının ‘Türkçe Farkı’ gibi. Yani aslında ne kadar farklı şiveler, lehçeler olsalar da, biraz dikkat edildiğinde, biraz soruşturup üzerine düşünüldüğünde gayet iyi anlaşılabiliyorlar sonuç olarak. Bu cümleyle bir şey daha fark etmiş olduk! Ve Pazarlı arkadaşım hemen lafa şöyle atıldı ‘Annem Pazar’dan Arhavi’ye ilk geldiği zamanlarda Arhavililerin konuşmalarını anlamamış, komik bulmuş ve beğenmemişti. Oysa bilmiyordu ki muhtemelen Arhavililer de onun için aynı şeyi düşünüyorlardı. Neden böyleydi bilmiyorum. Biz Arhavi’ de konuşulan Lazca için böyle düşünürdük, onlar da bizimki için, Hopa’nınki ya da Çamlıhemşin’inki için…’


Neden? Sizce bu durum yani bu çeşitlilik ya da zenginlik dilin gücünü göstermez mi?

Ya da şöyle bakmalı belki; Türkçe’de ‘eş anlamlı kelimeler’ diye bir kavram yok mu? Kırmızı=Al; Ölüm=Vefat, v.s

Bunlar gayet normal karşılanırken neden Vorsi= K’ayi ya da Op’aramit’u= Osinapu eşlemelerine kimse tahammül edemiyor.



Arkadaşım Arhavi’de de Pazar’da da yaşadığını, her iki diyalekti de gayet iyi anladığını ancak konuşurken bazen zorlandığını ve karıştırdığını anlatırken bu tuhaf algılar yüzünden yanlış bir kelime kullanmaktan ya da yanlış ifade etmiş olmaktan ‘korktuğunu’ söyledi.


Korkmayın Lazlar! Hepimiz Lazız. Ne güzel bir dilimiz varmış ki avuç içi kadar yerlerde böylesine zenginleşmiş, büyümüş, gelişmiş.

 Sizin Lazcanız, bizim Lazcamız diye diye öldürmeyin!

 



Emojiye tıkla sayfaya duygunu bırak
0




Konuya yorum yazabilmek için üye olmalısınız. Üye Olmak İçin Tılka



Adınız:*
E-Mail:
  • bowtiesmilelaughingblushsmileyrelaxedsmirk
    heart_eyeskissing_heartkissing_closed_eyesflushedrelievedsatisfiedgrin
    winkstuck_out_tongue_winking_eyestuck_out_tongue_closed_eyesgrinningkissingstuck_out_tonguesleeping
    worriedfrowninganguishedopen_mouthgrimacingconfusedhushed
    expressionlessunamusedsweat_smilesweatdisappointed_relievedwearypensive
    disappointedconfoundedfearfulcold_sweatperseverecrysob
    joyastonishedscreamtired_faceangryragetriumph
    sleepyyummasksunglassesdizzy_faceimpsmiling_imp
    neutral_faceno_mouthinnocent
Kodu girin: *
Okunamayan kodu yenilemek için resmin üstüne tıklayınız