Ramazan Kosanoğlu ǨLEMURİŞİ

KLASİK LAZ ŞİİRLERİNİN İNCELEMESİ

 Ramazan Kosanoğlu -Laz şiirleri
 Lazcada şiirler dağlaraa, taşlara, yerlere, sevgiliye, yaşama kısacası hayata dair her şeye yazılabiliyor. Hatta iki asker tertip bile birbirlerine şiirlerle, kafiyelerle hal hatır sorarlardı.


 Lazcada şiire Lazların toplu olarak yaşadığı doğu Karadeniz'in  Fırtına Vadisi boyunca Dest’ani, Doğu’da ise Leksi, Lersi, ve ya  Dest’ani olarak isimlendirmektedir.
Doğu’da Lazca şiirler müzik aletleri ile ya da nameler ile söylenmektedir. Atışma ise  çıplak sesle şiirimsi okunmaktadır. Batıda bunun yanı sıra düz şiir okuma sıkça rastlanmaktadır.
Klasik Laz şiirleri mot’inu denilen kafiye, uyak üsluba dayalıdır. Lazcada şiirler genelde  7 ve 11 heceden müteşekkil dörtlüklerden oluşur. Bu hece sayısını geçen batıdaçokça Lazca şiirler de vardır. Bu dörtlüklerki kafiyeler tüm mısralardaki son kelimelerdeki uyaklar olduğu gibi, mısralar arasında uyakların yer değiştirdiği de olabiliyor. Son dönemlerde ise “Oxoşk’veri” denilen serbest şiirler yaygınlaşmıştır. Oxoşkveri şiirleri klasik Lazca şiirlerin kurallarını barındırmaz. Çok nadir de olsa  son dönemlerde Lazca şiir yapılarına edebi bir üslüp ile Türkçe cümleler de eklendiği olmuştur. Bu klasik Lazca şiirlerin yanında, pek rastlanmamakla birlikte duyguları ilahi yakarışa dönüştüğü şiirlerde Türkçe kalıplaşmış cümle eklendiği de oluyor. Bu biraz da bireysel bir durumdur.


Laz edebiyatında  Met’rağudu ve ya Atışma denilen bir tarz da  vardır. Bu tarz genellikle 7 heceden oluşan klasik Lazca şiir vezinlerini içinde barındırır. Bir bütün şiir dörtlükler 2 kıtası birinden, diğer 2 kıtasını da karşı tarafın söylemesi gibi doğaçlama söylenen şiir türüdür.
 
Ayrıca “Ok’ore3xu” denilen Lazca ağıtlar da vardır ki bunlar yine doğaçlama yapılır fakat kafiye, uyak gibi kurallar içermezler, melodik, müziksi tarzda söylenir. Ön planda duygu vardır.  


Bölgede klasik dest’an yazan ve söyleyenler
Helimiş Xasani, Yaşar Turna, Şarxi, Çibarina Rife, Tayiri Omeri, Yunuk’a Ç’emu, Turbi Badi, Omerik’a, K’ak’ati  Meme, 3’rak’a Nazimi, Klemurişi Çazimi, Ceyiği  beni,m bildiklerim arasında. 
Fırtına'vadisi boyunca Laz kadınlarından ise
Zele dida, Yağcipxe Firdevsi, Eduşi Bexa, T’alapxe Bexa, Ayşet'ali, Havva Akatin...


Klasik Laz edebiyatında şiir yazma metodu ve mot’inu kaidelerinin mısradaki yerleri
 

2 ve 4. mısra uyakları  (7 hece)  


 1-
Ma-ya-ri-ko-ma-zi-ru

2-K’a-t’a -ndğa-şi  ç’-um-ani

3-Mu-ç’o- gver-di eş-k'af-t'i 

4-Ham- ve-ra-ne Ler-va-ni


(Lervani Dest’ani M3’anu köyü)
 
 

1-2-3 uyakları (11 hece)


1-Pu-je-pe -na-şkvi- do ha-şo mu-pi-ni
 2-Gza- 3’a-le-ni o-nas ko-ce-lu-pi-ni
 3-To-ma- ntxo-za-le-pe- şkas ke-yi-pi-ni
 4-Or-do mox-ti or-do cek-vo-ğu-ra-re


 (Anonim Fırtına Vadisi)
 
 
 

1-2-3-4 (8 hece)


Ba-ba ska-niş ye-ri Fa-şi

E-ya mu-lun si mox-ta-şi

U-k’u-nik-ten si i-da-şi

He ti ul-un va mox-ta-şi


 
(Helimişi xasnai Xopa)

1-2-3 T’alapxe 11 hece (t’alalardan)


 Sis-t'a Ru-ba ce-ren ç'u-bri-şi bu-ç'i

O-me-ri nu-ç'or-du iş-t'o-ni to-ç'i

Ç'e-xa hi-şo xva-dun a ku-di du-ç'i


 
(4. mısra derlemelerinde yoktu. Olmama ihitimali de  kaybolma ihtimali vardır)


Ğvanduri Bexa 


O-la-ye-pe sk'a-ni mç'a-rar des-t'a-ni

Do-gi-3'u var-du-je-ri ba-ba-sk'-ani

Mu go-ğo-dey o-zi da-ye-pe-sk'-ani

Al-la v-eçil bi-ldu-ği ci-bi ya-psun


 Mek’alesk’iriti köyü)

Ramazan Kosanoğlu (ser


 Ar ndğa moxt'asen didi çuflet'i bivaten
 Guriz Lazepeşi oropate
 Dobantxatk'oti buk'ap'aten 
 Oropate
 oropaşe
 K''oropaşe
 oyorupuşe
 Buk'ap'aten


(Mek’aesk’iriti köyü – Oxorşk’veri)










Atışmaları ile ünlü Laz şairi Şarxi’ye ait bir atışma metni
 
 Vatandaş. 
 E veraneşi şaxi 
 So ulur dere dere


 Şaxi
 Si ma mo ekemobur
 Si daha ore bere


 
Vatandaş 
 Nanaşkimi hatunan
 Bere varayen bere


 Şaxi 
 Hişo voğodareçi 
 Govundinare çere


 
Ğvanduri Şaxi’ye (Şarxi de denilir)   ait bu atışma 3’arikala’da olduğu rivayet edilir 
 Kaynak kişi: Yunus Topaloğlu
 

yazı devam edecek...
Emojiye tıkla - Yorum yap - Paylaş
Bu içeriği Sosyal Ortamda Paylaş

Bu haberi okuyanlar aşağıdakileri de okudu



LAZ KÜLTÜR DERGİSİ KİAN'NIN 2. SAYISI ÇIKTI
dergi
LAZ KÜLTÜR DERGİSİ KİAN'NIN 2. SAYISI ÇIKTI

İki dilde dijital ortamda yayın yapan Lazcada dünya anlamına gelen Kiana dergisi bu sayıda yine birbirinden değerli yazarların yazdıkları makaleler, şiirler, Tarih, dil ve kültür

Lazca saat / Lazca günün dilimleri
Lazca
Lazca saat / Lazca günün dilimleri

Lazca saat sormak Çok insan tarafından sorulan bu sorunun yanıtı sanıldığının aksine çok ta zor değil. Biz bu yazıda saatin nasıl sorulduğunu incelemeyeceğiz. Bilaks Türkçeden

İşte Lazca radyo programı
Videolar
İşte Lazca radyo programı

BİR BİR LAZCA PROGRAMLAR HALKLA BULUŞUYOR. Rize'den Karadeniz'e yayın yapan Gelişim radyo'da sanatçı İbrahim SARI programında Lazca sunup Lazca sorular soruyor. Canlı yayına

Kadri Kurt Lazca şiir ve Şarkılarla büyüledi
Lazca / Videolar
Kadri Kurt Lazca şiir ve Şarkılarla büyüledi

Lazca.org'un Artvin Arhavi'de organize ettiği Lazca gönüllüleri platformu'na katılan Kadri KURT Lazca şiirleri ve şarkıları seslendirdi.

ŞURİMŞİME NE DEMEK? LAZCA ŞURİMŞİNE NE ANLAMA GELİYOR?
Ne Demek
ŞURİMŞİME NE DEMEK? LAZCA ŞURİMŞİNE NE ANLAMA GELİYOR?

Şurimşine ne demek? Mütemadiyen sorulan Lazcada şurimşine nedir?, Şurimşine ne anlama geliyor?, Şurimşine nin Türkçesi nedir? Lazcanın doğu diyalektinde kullanılan şurimşine

Gişiş yap yada ücretsiz üye ol

İçerik Takvimi

İlginizi Çekebilir

img
LAZCA HAİKULAR (ŞİİR)
24-10-2018, 22:21
img
Didi ne demek?
12-11-2013, 18:35
Rize nöbetçi eczaneleri
HANGİ BELEDİYEYİ DAHA BAŞARILI BULUYORSUNUZ?