» » LAZ ALFABESİ YAZILIŞ VE OKUNUŞLARI

LAZ ALFABESİ YAZILIŞ VE OKUNUŞLARI

      


sponsor bağlantıları




DETAYLI LAZ ALFABESİ ANLATIMI
Ramazan Kosanoğlu

LAZLAR KİMDİR NERELERDE YAŞARLAR

Lazlar, Lazca konuşanlardır. Türkiye'nin kuzeydoğusunda, tarihte Lazistan (Lazcada Lazepedixa denilebilir) olarak adlandırılan Doğu Karadeniz Bölgesinde, Artvin'in Hopa (Xopa), Arhavi (Arkabi), Borçka (Borçxa) ilçeleri ve Rize'nin Fındıklı (Viǯe), Ardeşen (Artaşeni), Pazar (Atina), Çamlıhemşin (Vija) ilçelerinde; göçmen olarak İkizdere'nin Merkeze yakın 6 Köyünde ve Güneyce beldesinde 93 Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşından dolayı Batum, Hopa ve Arhavi'den göç ederek yerleştikleri Gölcük, Yalova, İzmit, Sapanca, Kocaeli/Kandıra, Karasu, Düzce, Akyazı, Akçakoca, Samsun, Baruthane, Vezirköprü, Ladik , Kavak, Havza, Balıkesir/manyas gibi yerlerde yaşamaktadırlar. Bu insanlar kendilerine has dilleri olan Lazca konuşurlar. Ayrıca Gürcistan'da da Lazlar yaşamaktadırlar.Lazca konuşulan ve Lazların yaşadığı yerleri yazıyor olmamız diğer yerlerde yaşamıyorlar anlamı vermemektedir. Böyle alan kısıtlamaları genel itibari ile doğru değildir.

Lazca
Lazca (Lazca: Lazuri nena / ლაზური ნენა) eski Kolhis dilinin devamı olduğu sanılan, Zanik (zan) Kafkas dilidir.
Lazca Lazların konuştuğu dildir. Lazca binlerce  yıldır başlı başına bir dildir. Hiç bir dille doğrudan bağı yoktur.  Lazca Güney Kafkas dil ailesine mensup bir dildir. Lazcada her sesin karşılığında bir bir harf vardır. Yazıldığı gibi okunur, okunduğu gibi yazılır.

Laz alfabesi oluşturma çabaları batılı bilim insanlarının Lazistan çoğrafyasındaki Laz dili derlemelerinde Lazcaya özgü harflerin batın dillerindeki harfler ile yazılamaması ve Osmanlı'nın son dönemlerindeki Hopalı Faik efendi ile başlamıştır. Ǯitaşi İskender, 1929 başında Gürcistan ve Abhazya'daki Lazlarla birlikte Nikolay Marr'ın analitik yöntemi model alınarak, değiştirilmiş Latin karakterlere sahip, ilk Lazca alfabeyi hazırladı. Bu alfabenin kullanıldığı, Lazcanın ilk gazetesi Mçita Murutsxi (Kızıl Yıldız)'yi, Muhammet Vanlişi, Rıza Bibinoğlu, Helim Hazirişi ve Nazım Kurtoğlu ile birlikte 7 Kasım 1929 Perşembe günü yayınladı. Abhazya'da ve Acaristan'ın Sarpi köyünde 1933'te açılıp aralıklarla 1936'ya kadar Lazca eğitim veren okullar. 
Bu okullarda Chitaşi ve ekibi tarafından hazırlanmış Lazca ders kitapları okutulmuştur. 
 Mç̆ita Muruʒxi gazetesinde kullanılan Lazca Alfabe.
  




Günümüzde kullanılan lLaz alfabesi

35 HARFLİ LAZ ALFABESİ

Büyük harflerA B C Ç Ç̌  D E F G Ğ H X I J K Ǩ  L M N O P P̌ Q R S Ş T Ť U V Y Z Ž Ʒ Ǯ

Küçük Harfler
a b c ç ç’ d e f g ğ h x i j k k’ l m n o p p‘ q r s ş t t‘ u v y z z‘ 3 3’ 

Sesli harfler
a e i o u 
 
Lazcaya özgü harfler
ḉ ğ ǩ ṕ ʒ ǯ ť x ž ğ Bu harflerin Türkçe karşılığı yok.
Türkçede olan I Ö Ü harfleri Lazcada yoktur.
Bu 10 harfin dışındaki diğer harfler Türkçe ile aynıdır. 
Üstte belirttiğimiz (ḉ ğ ǩ ṕ ʒ ǯ ť x ž ğ) Lazcaya özgü harfleri kelime içinde kullanalım.

(5) Lazcaya özgü harflerin yazılması
LAZ ALFABESİ YAZILIŞ VE OKUNUŞLARI 
 
ḉ harfine örnek: ḉağana=yengeç / ç harfi ise Türkçede kullanılan ile aynıdır.  örnek: oçilu: evlenmek


 
ǩ
Lazcada hem k harfi, hem de ǩ harfi vardır.

ǩ harfini kelime içinde kullanalım:
ǩuǩma=Güğüm / ǩulani=kız. k harfi ise Türkçede kullanılan k ile aynıdır.



ʒ
İlk bakışta üç rakamına benzeyen bu harf Laz alfabesidir. Rakam değildir. ʒ harfine örnek: 
ʒadi=bak 
mʒa=gök 
mʒudi=yalan


 
ǯ
Bu harf yukarıdaki harfe benze farklı ses verir. örnek: ǯari=su / ǯana=sene/seneye ǯoneri/buseneki, ǯoneri=tartılmış

  
x
Laz alfabesinden bir harftir. İngilizcedeki (iks) harfi değildir.
x harifne örnek: xami=bıçak

LAZ ALFABESİ YAZILIŞ VE OKUNUŞLARI

ť
Laz alfabesinde hem ť harfi, Hem de t harfi bulunmaktadır. T harfi Türkçedeki t harfi ile aynıdır.
ť harfi ise Lazcaya özgü harftir. Örnek: ťora=az daha / ťaxa=güya ťebi=deri
 LAZ ALFABESİ YAZILIŞ VE OKUNUŞLARI
 
 ž
Laz alfabesinde hem ž, Hem de z harfi bulunmaktadır.
ž harifne örnek: danži=diken / gunže=uzun
Harfin üzerindeki şapkayı nasıl yapacağız?
  
ğ
ğ harfi yumuşatılmadan kullanılır. 
ğari=gölge
ğorğona= taşlık

Şapka yerine ' işareti koyarak Lazca harflere benzetmiş oluyoruz

örnek: ž yazacağımızda z' yazıyoruz. ǯ yazacğımıza 3 rakamının üzerine tırnak ile  3' yazıyoruz.
 

Laz alfabesinde hem ṕ hem de p harfi vardır. bunlar birbirinden farklı iki kelimedir.
ṕ harfine örnek: ṕiṕila=çekirdek /  ṕiya=acaba / ṕaṕu=dede / diğer p harfi Türkçe de kullanılan p harfi ile aynı okunur

q harfi Lazcada gırtlaktan söylenir ve lokal bir iki yerde kullanılır. örnek: qali: boğaz, iqven: oluyor
 
 


 


Emojiye tıkla sayfaya duygunu bırak

Makaleyi düzenleyen: lazca.org - 23-10-2019, 18:17
Nedeni: lazca fontu görünteleyemeyenler için resimli olarak eklendi


+14

Yorum Ekle