» » » Osmanlıca Kamus-ı Türkî Sözlüğünde Lazca ve Lazistan Maddeleri Üzerine


Osmanlıca Kamus-ı Türkî Sözlüğünde Lazca ve Lazistan Maddeleri Üzerine

sponsor bağlantıları


Osmanlının son dönemlerinde Cumhuriyet öncesi, 1901 yılında Şemseddin Sami’nin  yazmış olduğu Kamus-ı Türkî öszlüğündeki Lazca ve Lazistan maddesi üzerine bilgiler vermeye çalışacağımö.

Ramazan Kosanoğlu

Konuya gelmeden önce Şemsettin Sami'yi ve eserlerini tanımak gerkir.
Şemseddin Sami (Fraşırî) (1 Haziran 1850, Fraşır - 1 Temmuz 1904, İstanbul), Arnavut asıllı Osmanlı yazarı, ansiklopedist ve sözlükçü. İlk Türkçe roman olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat'ın (1872), ilk Türkçe ansiklopedi olan Kamus-ül Alam'ın (1889-1898) ve modern anlamdaki ilk geniş kapsamlı Türkçe sözlük olan Kamus-ı Türkî'nin (1901) yazarıdır. Ayrıca Kamus-ı Fransevî adlı Fransızca ve Kamus-ı Arabî adlı Arapça sözlükleri kaleme almıştır.[1]


(Şemseddin Sami ile eşi Emine Hanım'ın çekilmiş vesikalık bir resmi)


Kısa bir tanıtımdan sonra konumuz olan Kamus-ı Türkî sözlüğündeki Laz maddesine gelelim. Kamus-ı Türkî 1232. sayfasında Laz maddesinin ilk sayfasında Lazca ve Lazistan hakkında bilgiler vermekte. Bu yazımda belgeleri ile maddelerin analizini  yapacağım.

Sözlükte Lazca Maddesi


Her ne kadar Laz maddesine yer vermese de Şemsettin Sami sözlükte Lazca maddesin açıklamasında Lazların lisanı olan demiştir Lazca için.  Kamus-ı Türkî’de Lazca tesbitlerine Kafkas dillerindendir demiş. Hatta daha da isabetli yorumlar katmıştır. Lazcanın Kafkas dillerinden olduğu vurgusundan hemen sonra emin olmadığını belirterek “Bekli de Gürcüce ile münasebeti vardır” diyor.
Bilindiği üzere Lazca, Megrelce, Svanca ve Gürcüce Güney Kafkas dil grubunda yer alan dillerdir ve ilişkilidir. O dönemde yabancı dil bilimcilerin Lazca konulu çalışmalarından haberdar olduğunu düşünüyorum. Nitekim Fransevî adlı bir çalışması da vardır yazarın.

 

Lazistan maddesi


Yine aynı sayfanın Lazca maddesinin hemen altında Lazistan maddesine yer veren yazar burada Lazistanı anlatırken Lazların yaşadığı yer demiştir. Lazistanın 2. notunda ise şaşırtan bir yorum katarak “Asıl Lazistan’ın sancak olub merkezi Rize’dedir.” Demiştir.

Yazar Lazistan’ın Lazların yaşadığı yer olduğunu, Lazların lisanının Kafkas dillerinden Lazca olduğunu ve asıl Lazların ve Lazistan’ın  Rize’de olduğu vurgusu yapması dikkat ekicidir.

Biliyorsunuz Osmanlı’ın 1461 yılında Trabzon devletine savaş açıp ele geçirmesinden sonra Trabzon’un da içinde bulundurğu Karadeniz’in doğusu dahil bölgeye Lazistan[2] sancağı olarak isimlendirilmişti.







Emojiye tıkla sayfaya duygunu bırak
0

Daha kolay yorum yazabilmek için ücretsiz üye ol Üye Olmak İçin Tılka


Adınız Soyadınız:


  1. 
    Kenan AYDIN
    7 Haziran 2019 21:57

    Biliyorsunuz Osmanlı’ın 1461 yılında Trabzon devletine savaş açıp ele geçirmesinden sonra Trabzon’un da içinde bulundurğu Karadeniz’in doğusu dahil bölgeye Lazistan (2) sancağı olarak isimlendirilmişti.

     

    Yukarıdaki  bilgi yanlış. 

    1486-1583 Trabzon Sancağı

    1583 sonrası Trabzon-Batum Beylerbeyiliği 

    Lazistan Sancağı ifadesi 19. yüzyıl içerisinde görünüyor. Tam tarihini tespit etmem için arşivlere bakmam lazım.

    • Не нравится
    • 0
    • Нравится

    Cevapla

  2. 
    lazca.org
    7 Haziran 2019 22:28

    Kenan AYDIN bey

    Lazistan sancağı III. Murat'ın padişahlığı yıllarında (1546-1595)  Lala Mustafa Paşa tarafından Kafkasya Osmanlı’ya katılır. Bu tarihten itibaren Batum ile Doğu Karadeniz Bölgesi “Lazistan Sancağı” olarak anıldı.

    1640 yılında bölgeyi dolaşan Evliya Çelebi’ye göre, Trabzon’un beş sancağı bulunuyordu. Bunlardan birisi de Lazistan idi. Lazistan’ın o zamanki merkezi Gönye(Gonio) idi. Kazaları ise, Atina, Sumla Viǯe ve Ark’abi idi. Koch ise 15 Laz derebeyliği saymaktaydı: Atina, Bulep, Art’aşeni, Viǯe, Ǩapiste, Arkabi, Kisse, Xopa, Maǩriali(Noğedi), Gonio, Batumi, Maradidi, Perlevani, Çxala. Resmi olarak 1851’de Acara çevresi (Batum), Yukarı Guria ile birlikte kurulmuş olan Lazistan Sancağı’na bağlandı. Batum, 1878 yılına kadar Lazistan Sancağı'nın merkezi idi. 93 Harbi’nden sonra Batum Rusya’ya bırakılınca, Batum’daki Lazlar Osmanlı’ya göç ettiler ve Lazistan’ın başkenti Ayrıca yanlış dediğiniz  içeriktekli bilgi Osmanlı'nı Trabzonu ele geçirmesinden sonraki merhaleyi anlatmak için sonrasında denmiştir. Lazistan bunun için eklenmiştir. Kronolojik bilgi olsun diye yazılmamıştır. Bu sadece Lazistan nedir bilmeyenler içindir. Kaldı ki yazdığınız bilgi yanlış. Laizstan'da çok çok daha öncesine rastlamaktayız ve Osmanlı tarihçisi Katip çöelebi de bahsi etmektedir.  

     

     

    • Не нравится
    • 0
    • Нравится

    Cevapla

  3. 
    lazca.org
    10 Haziran 2019 08:24

    LAZİA THEMASI VE OSMANLI DEVLETİ’NDE LAZİSTAN SANCAĞI  

    daha fazlası https://lazca.org/lazlar-tarihi/134-lazia-themasi-ve-osmanli-devletinde-lazista
    n-sancagi.html

    • Не нравится
    • 0
    • Нравится

    Cevapla